PAGSUSURI NG NOBELA

 

PAGSUSURI SA NOBELANG

“CANAL DE LA REINA”

NI LIWAYWAY A. ARCEO

 

 

    INTRODUKSYON

Ang Canal de la Reina o The Queen’s Canal sa Ingles ay isang nobela ni Liwayway Arceo Bautista na inilathala noong 1972 at ito ay inimprinta noong 1985.

 

Ø  PAMAGAT

Ang titulo ng akdang Canal de la Reina ay ang mismong lugar kung saan nangyari ang mga eksenang naganap sa nobela. Inilarawan ang lugar na ito bilang isang mabaho, maburak, maputik, pinaninirahan ng mga iskuwater at si sinyora Tentay ang tumatayong pinuno ng lugar na ito. Ipinakita rin dito na laganap ang kahirapan at pagsasamantala. Dahil din sa lugar na ito ay nagkaroon ng relasyon sa bawat isa ang mga tauhan dahil sa lupang pag-aari ni Caridad. At sa lugar na tinatawag na Canal de la Reina naganap at umikot ang mga pangyayari sa nobela.

 

Ang pamagat ng nobelang ito ay nangangahulugan ng pag-asa sa kabila ng mga problema. Paglaban sa lahat ng mga unos at pagiging metatag sa lahat ng mga pagsubok. Inihalintulad ng nobela ang buhay ng isang tao sa isang kanal na kapag hindi natin inalagaan ay magbabara ng mga basura at malulunoy ito sa putik. Parang buhay ng tao na kapag puro kasamaan ang itinamin natin sa ating kapwa ay magdudulot ito ng masamang epekto at kasamaan sa buhay nila.

 

“Malinaw na ipinaliwanag ng may akda ang malaking pagkakaiba ng buhay ng mga Pilipino noon at ngayon. Noon, ang mga tao ay nabubuhay sa lugar na bagamat salat sa kayamanan ay mayroon namang kapanatagan ang loob. Ngayon, ang mga tao particular na sa kamaynilaan ay nabubuhay sa isang mabilis at masalimuot na panahon. Mabilis na kapag hindi ka sumabay sa agos ng buhay ay maiiiwan ka.

Ang nobelang ito ay salamin ng lipunan at katotohanan. Ipinagmamalaki s atin ng may akda na matuto tayong magpakumbaba, layunin niyong ipamulat sa atin na ang buhay ay pakikipag sapalaran. Isang pakikipaglaban sa matataas at mapang-api. Hindi dapat panghinaan at matuto tayong lumaban kapag tayo ay nasa tama at natatapakan na an gating karapatan. “

 

 

 

Ø  MAY AKDA

 

LIWAYWAY A. ARCEO

ü  pinanganak sa Maynila noong ika-30 ng Enero 1924, mula sa kilalang pamilya ng mga manunulat.

ü  Siya ang maybahay ni Manuel Prinsipe Bautista.

ü  kilala bilang isa sa pinakaunang nagsulat ng soap opera para sa radio. Ang kanyang dramang “Ilaw ng Tahanan” ay inere sa DZRH, DZMP at DZPI mula Marso 1949 hanggang Hulyo 1958.

ü  Ilan pa sa kanyang mga naisulat na script ay ang Dely Magpayo, Ang Tangi kong Pag-ibig at Kasaysayan ng mga Liham ni Tiya Dely.

ü  Siya rin ang bumuo ng Lovingly Yours, Helen na inere noong 1978.

ü  Bukod dito, sumulat din siya ng ilang script sa telebisyon ang Sangandaan at Damdamin na parehong tinangkilik ng publiko.

ü  Binago ni Arceo ang topograpiya ng panitikang Tagalog at ngayon ay tinatawag na panitikang popular sa paglalathala ng mga akdang nagtatampok ng kahalagahan (values), lunggati (vision) at kaisipang Filipino.

ü  Ginamit niya ang lunsaran ang pamilya bilang talinghaga ng Filipinas; at sa pamamagitan ng wika ay itinaas sa karapat-dapat na pedestal ang mga kathang Tagalog sa kabila ng pamamayani ng Ingles bilang opisyal na wika ng edukasyon at gobyerno.

ü  Namatay siya noong 1999 sa edad na 75.

ü  Sumikat ang kanyang mga nobela na pinamagatang niyang Canal de la Reina noong 1885.

 

Ø  MGA KARANGALAN

§  Carlos Palanca Memorial Award para sa maikling kwento sa Filipino (1962)

§  Gawad CCO for Literature Award (1993)

§  Honoris Causa Doctorate in Humane Letters mula sa Unibersidad ng Pilipinas (1999)

§  Catholic Authors Award (1990)

§  Gawad Balagtas Life Achievement for Fiction (1998)

§  National Centennial Commission Award para sa kanyang mga kontribusyon sa larangan ng Panitikang Pilipino. 

 

 

 

     MGA TAUHAN

 

v  Caridad

-          Siya ay isang ina na lumaban para sa kanyang mga karapatan. Hindi siya natatakot na lumaban sa kabila ng kapangyarihan at impluwensya ni Nyora Tentay. Siya ay isang larawan ng mga Pilipino na hindi magpapaapi at may prinsipyo.

 

v  Junior

-          Bunsong anak ni Caridad, may prinsipyo at hindi mawawalan ng pag-asa.

 

v  Nyora Tentay

-          Ayon sa paglalarawan sa nobela siya ay tila isang buwitre na may kakayahang gawing katotohan ang kasinungalingan, makatuwiran ang baluktot, kabutihan ang panggagamit at salapi ng buhay. Sa huli ng nobela, siya ay nabaliw.

 

v  Victor

-          Ang anak ni Nyora Tentay at asawa ni Gracia.

 

v  Ingga

-          Isa sa mga sinamantala at inapi ni Nyora Tentay. Natakot na lumaban at hinayaan lang na api-apihin lang ni Nyora Tentay.

 

v  Salvador

-          Asawa ni Caridad

 

v  Leni

-          Panganay na anak na babae nina Salvadoe at Caridad.

 

v  Gracia

-          Dating asawa ni Victor, naghiwalay sila dahil ayaw sa kanya ni Nyora Tentay.

 

v  Gerry

-          Anak ni Victor at Gracia

 

 

    BUOD

 

Bawat isa sa atin ay may kaniya-kaniyang pananagutan at responsibilidad sa mga bagay na ipinagkaloob at ipinaubaya sa atin. Ang pananakop ng mga iba’t ibang banyagang bansa sa Pilipinas at kung paano ito nasupil ng ating mga bayani ay naitala na sa bawat sulok ng ating kasaysayan subalit hanggang sa kasalukuya’y hindi pa rin ito natutuldukan. Sa paksang ito umiikot ang kwento ng nobelang Canal de la Reina ng nobelistang si Liwayway A. Arceo. Ginagalugad nito ang iba’t ibang paraan ng mga karaniwang tao sa Maynila upang mabuhay at makatawid mula sa kahirapan. Inihambing ang ating kasaysayan sa nagdarahop na mamamayan na nakatira sa gilid ng ilog ng Canal de la Reina.

 

Dahil sa mahabang panahon na pagpapabaya, naging mahirap na para kay Caridad na mabawi ang lupang pinagsibulan ng kanyang kabataan mula sa isang tila buwitre na si Nyora Tentay na may kakayahang gawing katotohanan ang kasinungalingan, makatwiran ang baluktot, kabutihan ang panggagamit at salapi ang buhay.

 

Sa pagbabalik ni Caridad, isang nakapanlulumong tanawin ang tumambad sa kanya. Ang kanyang mga dalisay na ala-ala noong kabataan ay siya na ngayong nakalubog sa putik at nababalot ng masangsang na amoy. Ang karumihan at kasangsangan nito ay bumabalot hanggang sa ating lipunan- lipunan na minsang naging hitik sa bulaklak at malayang inilantad ng mga mamamayan nito ang kanilang karapatan, mahirap man o mayaman. Ani nga ni Caridad nang may larawang muling nabuhay sa kanyang gunita, “Ang ganda ng kawayan d’yan, parang preskung-presko at malayang-malaya ang hangin ngunit pihong labandera na ang nakatira ngayon d’yan.” Ganito na nga ba kalaki ang pagbabago ng ating bansa? Unti-unti na ngang nangangamatay ang mga magagandang tanawin dahil sa sibilisasyon, globalisasyon at kawalang disiplina ng bawat mamamayan nito at di rin magtatagal ang kasangsangan ay babalutin pati ang ating kaluluwa at pag-iisip. Unti-unti nating hinhukay ang sariling libingan ng ating bayan kung tulad ni Ingga ay patuloy tayong magpapaalipin at magpapatakot ‘di lamang sa mga dayuhan kundi pati na rin sa mapagmalabis na kapwa nating mga Pilipino na mayroong kapangyarihang paikutin ang buhay ng mga nakabababa.

 

Napalitaw ni Arceo ang kulay at dilim ng buhay sa likod ng mga payak na pangyayari sa pang-araw-araw na pamumuhay ng mga tauhan sa nobela. Ang mapag-arugang damdamin ng isang ina ay nagbigay diin sa karakter ni Caridad at Gracia sa magkaibang paraan. Ang una ay ang pagiging maunawaing maybahay ni Salvador at maaalalahaning ina nina Leni at Junior. Ang pangalawa nama’y ay ang pagiging matatag sa kabila ng kawalan ng katuwang sa pag-aaruga ng kanyang nag-iisang anak na si Geronimo. Kapwa naging biktima ng kasakiman ni Nyora Tentay ngunit parehong nakipagtunggali at hindi yumukod sa kalakaran ng lipunan. Si Caridad ay buong –tapang na nanindigan na bawiin ang lupang kinamkam ni Nyora Tentay subalit nagpakita pa rin ng kabutihan sa matanda nang ito ay nasiraan ng ulo. Habang si Gracia nama’y ibinalik ang naranasang kapaitan sa mag- inang sina Nyora Tentay at Victor ngunit ang pag-ibig pa din para sa huli ang namayani sa kanyang puso. Sila ang dalawang mukha ng mga Pilipino, hindi tiyak ang paroroonan ngunit tulad ng ilog ng Canal de la Reina sila’y patuloy na nakikipagsapalaran at nakikibaka sa kabila ng mga basurang nagpapasikip at nagpapahirap sa kanilang pag-agos sa buhay.

 

Ginamit ni Arceo ang tubig at pagbaha bilang siyang simbolo ng pagdalisay ng kaluluwa at ng natutuyong pamayanan nang sa gayo’y maaninag na ang panibagong simula at pag-asa. Kung tayong lahat ay magiging gaya ni Junior na napupuno ng pag-asa at pag-ibig para sa bayan, tiyak na maibabalik natin ang dating ganda at halimuyak ng ating “Canal de la Reina”. Sama-sama nating pagtibayin ang pundasyon at haligi ng bantayog ng pag-asa ng hinaharap, gaya nga ng sabi ni Jun: “Itatayo natin dito ang isang simbolo ng pagtindig ng isang bagong pamayanan na malaya. Malaya sa isang manunupil, tulad ni Nyora Tentay na larawan ng panunupil ng isang nasa kapangyarihan. Malaya ang isipan sa paghahayag ng tunay na damdamin.” Kailangang mabigyan natin ng kahulugan ang lupang ito, hindi lang lupang sinilangan natin o ng ating mg ninuno, kundi isang simbolo ng pagkagising at pagbabago tungo sa kaunlaran.

 

 

 

    BISANG PAMPANITIKAN

 

A.      BISANG PANGKAISIPIAN

-          Kapit sa patalim, ang katagang naglalarawan sa mga taong nakatira sa Canal De La Reina. Dahil na rin sa kahirapan ng buhay kung kaya naman marami ngayon ang handang gawin ang lahat mabuhay lamang sa pang-araw-araw.

-          Kapag gumawa ka ng mabuti, asahan mong mabuti rin ang igaganti sa iyo. Kapag gumawa ka ng masama, masama rin ang babalik sa iyo.

-          Ang akda ay sumasalamin sa tunay na kalagayan ng lipunan, malayo sa inaakala nating malafairytale na mundo. Natutunan ko ditto na maraming tao ang mapagsamantala sa kalagayan ng mga mahihirap. Ang mayayaman ay lalong yumayaman, samantalang ang mahihirap ay nanatiling mahirap. Kalagayang magpasahanggang ngayon ay namamayani sa ating lipunan.

-          Tunay ngang marami pang bagay na hindi natin alam sa mundong ito. Ngunit isa lamang ang di natin maitatangi. Ang bulok na Sistema at maraming nagdudurusa sa mga taong walang malasakit sa kapwa. Ipinaalala sa atin ng nobelang ito na matuto tayong manindigan sa lahat ng oras.

 

B.      BISANG PANDAMDAMIN

-          Nakakadala ang mga eksena sa nobela. Mararamdaman moa ng pinagdadaanan ng mga tauhan sa nobela sapagkat ito ay talagang tunay na nangyayari sa kasalukuyan. Sa akdang ito pinukaw nito ang aking awa gayun na rin ang galit sa mga mapang-abuso at tusong tao. Isang makaantig damdaming nobela na sumasalamin sa kabulukan at kasamaan na namamayani sa mundo.

 

C.       BISANG PANGKAASALAN

-          Ito ay kapupulutan ng maraming kabutihang asal na magagamit natin sa pang-araw-araw na pamumuhay. Ipinaalala nito na maging mabuti sa kapwa sa lahat ng oras. Pinamulat ng may akda na mas mahalaga ang maging mabuti, matapat, at matulungin na hindi mapapantayan ng anumang salapi.

-          Ang mundo man ay pinaiikot ng salapi ngunit dapat hindi tayo magpatangay sa labanan ang mapangaping Sistema ng ating lipunan. Lagi nating isaisip at isapuso na maging pantay ang pagtrato natin sa ating kapwa tao at huwag abusuhin ang kalagayan nila.

 

D.      BISANG PANLIPUNAN

-          Mabisang pinakita ng nobela ang mga negatibong kalakarang nangyayari sa lipunan. Tunay ngang ang buhay ay hindi madali lalo na’t kung ang ating kapwa ay hindi mabuti sa atin. Ang nobelang ito ay isang “eye opener” para sa lahat ng tao sa lipunan na maging mabuti gaano man kaginhawa ang buhay mo. Tandaan natin na ang mundo ay bilog at hindi sa lahat ng oras ay nasa ibabaw ka. Mabuting makipagkapwa-tao nang walang halong kasamaan at isaalang-alang na ang buhay sa mundo ay maikli para maging negatibo sa buhay ng ibang tao.

 

 

 

    TEMA

-          Ang Canal De La Reina ay pumapaksa sa sosyo-ekonomikong larangan ng buhay kung saan tinukoy nito ang pagkakaiba sa kakayahan ng mga tao na nagbubunsod sa estado ng buhay ng mga mamamayan gayundin sa kabulukan ng Sistema at pagpapalakad ng pamahalaan. Ginagalugad din nito ang iba’t ibang paraan ng mga karaniwang tao sa Maynila upang mabuhay at makatawid mula sa kahirapan.

 

 

    LAYUNIN NG MAY AKDA

-          Ang layunin ng may akda ay ang ipakita sa atin ang mga nararanasang isyu ng marami sa ating mga Pilipino. Ang pagpapahalaga ng sariling atin.  Na tayong mga Pilipino ay hindi titigil sa ating mga ipinaglalaban hanggat alam nating tama ito.

-          Imulat ang mga mamamayan sa tunay na kalagayan ng mga maralita dulot ng kahirapan.

-          Ipahatid sa mga mamamayan ang posibilidad ng pagbabago sa kabila ng pagkakasala.

 

 

    TEORYANG PAMPANITIKAN

 

TEORYANG REALISMO

-          Nagpapakita ng katotohanan o ang realidad ng buhay na ginagalawan ng mga tao sa lipunan. Ang mga sitwasyong kinasangkutan ng mga tauhan sa nobelang ito ay hango sa tunay na karanasan na umiiral sa kasalukuyan kagaya ng kahirapan, diskriminasyon at panlalamang sa kapwa.

 

 

     SIMBOLISMO

-          Ginamit ng may akda ang Tubig at Pagbaha bilang tagadalisay ng kaluluwa at ng natutuyong pamayanan.

-          Lupa bilang perpektong halimbawa ng bayang nasakop ng mga banyagang manunupil at mga mapanghangad gaya ni Nyora Tentay.

-          Ang Canal de la Reina bilang simbolo ng bagong simula at pag-asa para sa mga tauhan lalo’t higit sa mga nagnanais ng pagbabago.

 

 

    PANSARILING REAKSYON

-          Ang pagiging sakim ay walang maidudulot na maganda. Tumulong sa mga nangangailangan sa halip na gipitin ito. Huwag gawin sa iba kung ayaw mong gawin sayo.

-          Ito ay nobelang panlipunan sapagkat tinatalakay nito ang realidad ng buhay ng mga Pilipino. Natural nasa ilang Pilipino ang lumaban at bumangon sa lahat ng problema. May mga pagkakataong kakailanganin nating gumawa ng desisyon ngunit sa pagkakataong iyon ay dapat na isaalanng-alang natin ang ating mga kapwa-tao.

-          Binibistahan sin ni Arceo na bagamat ang mundo ay pinapaikot ng salapi dapat tayong hindi magpatangay rito at matuto dapat tayong rumespeto at huwag maging mapagsamantala sa kalagayan ng mga tao sa ating paligid.